අර්තාපල්

SolanamTuberosum

හැදින්වීම
දකුණු ඇමරිකාවේ ඇන්ඩීස් කදු වැටිය නිජබිම කරගත් අර්තාපල් සොලනේසිඒ (Solanaceae) කුලයට අයත් සොලැනම් ටියුබරෝසම් (SolanamTuberosum) යන උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හදුන්වන ආර්ථිකව වැදගත් වන බෝගයකි. සැමුවෙල් බේකර් විසින් 1850 දී ලංකාවට හදුන්වාදෙන ලදි. මෙම බෝගය ක්‍රි.ව. 1951-1952 කාලයේදී කෘෂීකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව මගින් ගෙන්වා රහංගල පිහිටි පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයේදී විශාල වගාවක් ලෙස පිහිටුවන ලදි. නමුත් නිවැරදි වගා ක්‍රම අනුගමනය නොකිරීමෙන් රෝග හා පළිබෝධ හානියට ලක්වී විනාශ විය.

නැවත 1959 සහ 1961දී සිම්ලාහි අර්තාපල් පර්යේෂණ ආයතනයෙන් සහ බටහිර ජර්මනියෙන් මෙරටට පැමිණි විශේෂඥයින්ගේ මගපෙන්වීම යටතේ අර්තාපල් වගාව ආරම්භ කරන ලදි.

ක්‍රි.ව. 1970න් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන අල බෝගය බවට පත්වූ අර්තාපල්, මුලින්ම කදුකර ප්‍රදේශවලට පමණක් සීමාවී තිබුනත් දැන් කල්පිටිය, යාපනය වැනි ප්‍රදේශවලත් ජනප්‍රිය බෝගයක් බවට පත්වී ඇත.

පෝෂණ අගය
අර්තාපල් 100g ක අඩංගු පෝෂක

පෝෂක

ප්‍රමාණය

ජලය

78 %

දළ පෝටීන්

2.1 g

ශක්තිය

80 Kcal

මේදය

0.1 g

පිෂ්ටය

18.5

දළ තන්තු

2.1 g

අළු

1.0 g

කැල්සියම්

7 mg

පොස්ෆරස්

53 mg

යකඩ

0.6 mg

සෝඩියම්

3 mg

පොටෑසියම්

4.07 mg

තයමින්

0.09 mg

රයිබෝත්ලේවින්

0.04 mg

නියැසින්

1.5 mg

ඇස්කොබික් අම්ලය

16 mg



නිර්දේශිත අර්තාපල් ප්‍රභේද

ඩිසයරි
නුවරඑළිය, බදුල්ල, පුත්තලම හා යාපනය ප්‍රදේශ සදහා නිර්දේශ කර ඇත. මාස 03කින් අස්වනු නෙළාගත හැකි ප්‍රභේදයකි.

පිටත හැඩය

රවුම් සිට ඕවලාකාර

පිටත පැහැය

රතු පැහැතිය

ඇතුලත පැහැය

කහ මිශ්‍ර සුදු පැහැතිය

ඇස්වල ස්වභාවය

ගැඹුරු

මොටියේ ස්වභාවය

රතු දම් පැහැතියි, කෙදි බහුලව ඇත.



හිල්ස්ටාර්
මෑතකදී නිර්දේශ කරන ලද ප්‍රභේදයකි. පශ්චිම අංගමාර රෝගයට ඔරොත්තු දෙයි. මාස 3 1/2 අස්වනු ලබා දෙයි.

පිටත හැඩය

දිගටි ඕවලාකාර

පිටත පැහැය

සුදු පාටය

ඇතුලත පැහැය

සුදු ක්‍රීම් පැහැතිය

ඇස්වල ස්වභාවය

මධ්‍යස්ථ

මොටියේ ස්වභාවය

දම් පැහැතියි, කෙදි අඩුයි.



රාජා

පිටත හැඩය

රවුම් සිට ඕවලාකාර

පිටත පැහැය

රතු පැහැතිය

ඇතුලත පැහැය

ක්‍රීම් පැහැතිය

ඇස්වල ස්වභාවය

මධ්‍යස්ථ

ලයිරා

පිටත හැඩය

දිගටි ඕවලාකාර

පිටත පැහැය

මධ්‍යස්ථ කහ

ඇතුලත පැහැය

ක්‍රීම් පැහැතිය

ඇස්වල ස්වභාවය

මධ්‍යස්ථ

ග්‍රැනෝලා

පිටත හැඩය

රවුම්

පිටත පැහැය

සුදු පැහැතිය

ඇතුලත පැහැය

ක්‍රීම් පැහැතිය

ඇස්වල ස්වභාවය

ගැඹුරු

මොටියේ ස්වභාවය

රතු මිශ්‍ර දම් පැහැතියි, කෙදි අඩුයි.

ඉස්නා

පිටත හැඩය

දිගටි ඕවලාකාර

පිටත පැහැය

සුදු පැහැතිය

ඇතුලත පැහැය

ක්‍රීම් පැහැතිය

ඇස්වල ස්වභාවය

මධ්‍යස්ථ

මොටියේ ස්වභාවය

දම් කොළ පැහැතියි, කෙදි අඩුයි.



සන්ටේ

පිටත හැඩය

ඕවලාකාර

පිටත පැහැය

මධ්‍යස්ථ කහ පැහැතිය

ඇතුලත පැහැය

ලා කහ පැහැතිය

ඇස්වල ස්වභාවය

මධ්‍යස්ථ

මොටියේ ස්වභාවය

ලා දම් පැහැතියි, කෙදි අඩුයි.



කොන්ඩෝර්

පිටත හැඩය

දිගටි ඕවලාකාර

පිටත පැහැය

රතු පාටය

ඇතුලත පැහැය

ලා කහ පැහැතිය

ඇස්වල ස්වභාවය

මධ්‍යස්ථ

මොටියේ ස්වභාවය

තද රතු පැහැතියි, කෙදි සාමාන්‍යයි.



කුකුල් පොහොර යෙදීමෙන් TSP හා MOP ප්‍රමාණය 25% කින් අඩු කල හැක.

කල්පිටිය සදහා

ආකාරය

යොදන කාලය

වර්ගය

ප්‍රමාණය

කාබනික ද්‍රව්‍ය යෙදීම

සිටුවීමට දින 3-5 පෙර

කුකුල් පොහොර ,ගොම පොහොර හෝ කොම්පෝස්ට්

හෙක්ටයාරයකට ටොන් 10

රසායනික පොහොර

වර්ගය සහ ප්‍රමාණය හෙක්ටයාරයකට කිලෝ ග්‍රෑම්

පෝෂක ප්‍රමාණය හෙක්ටයාරයකට කිලෝ ග්‍රෑම්

යුරියා

TSP

MOP

N

P 2O 5

K2O

සිටුවීමට පෙර

-

270

-

-

125

-

සිටුවා සති 2න්

65

-

50

30

-

30

සිටුවා සති 4න්

90

-

70

40

-

40

සිටුවා සති 6න්

90

-

70

40

-

40

සිටුවා සති 8න්

90

-

70

40

-

40

එකතුව

335

270

260

150

125

150



මතුපිට පොහොර යෙදීමෙන් පසු පැල මුලට පස් එකතු කිරීම කල යුතුවේ. මෙය අගල් 6-8ක් පමණ උස වැටියක් සෑදෙන ලෙස පස් එකතු කිරීම අවශ්‍ය වේ.

ජල සම්පාදනය
අර්තාපල් ශාකයට වියළි තත්ත්වයන් දරාසිටීමේ හැකියාව ඇතත් හොද වර්ධනයක් හා අස්වැන්නක් ලබා ගැනීම සදහා ජල සම්පාදනය අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට සිදු කල යුතුය. ජල සම්පාදනය දුර්වල වීම හෝ අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා ජලය ඇති විට ආකන්ද වල අස්වාභාවික තත්වයන් ඇති වේ. එනම් ආකන්ද කුණුවීම, ආකන්ද මතුපිට පුපුරා විකෘර්ති වීම හා දුර්වර්ණ වීම ආදී තත්වයන් ඇතිවේ.

අස්වැන්න නෙලීමට ආසන්න කාලයේදී ජල සම්පාදනය සීමා කලයුතුය. පත්‍ර මත ඇති පිණි බිංදු සේදී යන පරිදි ජල සම්පාදනය කිරීම වඩාත් සුදුසුය.

දේශගුණික අවශ්‍යතා
අර්තාපල් සදහා දහවල් උෂ්ණත්වය 24 oCඅඩුවීම වඩාත් යෝග්‍ය වේ. රාත්‍රී කාලයේ අඩු උෂ්ණත්වයක් පැවතීම මෙන්ම දහවල් සහ රාත්‍රී කාලයේ උෂ්ණත්වය අතර වෙනස 10 oCහෝ ඊට ආසන්න පරාසයක් වීම සුදුසුය. උඩරට තෙත් හා අන්තර් කළාපවල යල සහ මහ කන්න වලත් පුත්තලම හා යාපනය වැනි දිස්ත්‍රික්ක වල යල කන්නයේත් වගා කරනු ලබයි.

මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 1500 කට වඩා උසින් යුත් ප්‍රදේශ අර්තාපල් වගාව සදහා වඩාත් යෝග්‍ය වේ. මේ හේතුව නිසා නුවරඑළිය හා බදුල්ල වැනි දිස්ත්‍රික්ක වල ඉතා හොදින් අර්තාපල් වගා කළ හැකිය.

රෝපණය සදහා බීජ තෝරා ගැනීමේදී නිරෝගි වර්ගයට අදාල ලක්ෂණ සහිත පිරිසිදු බීජ තෝරා ගැනීමට සැලකිලිමත් විය යුතුයි. මෙහිදී මි.මි. 28-55 විෂ්කම්භයකින් යුතු වීම සහ සෙ.මී 2 - 5 අතර ප්‍රමාණයේ ශක්තිමත් මොටි තිබීම අවශ්‍යය. එමෙන්ම මෙම මොටි ආරම්භ වන ස්ථාන‍යේ කුඩා මුල් තිබීමද වැදගත් වේ.

පාංශු අවශ්‍යතාවයන්
පහතරට හොදින් ජල වහනය වන ලැටසෝල් රෙගොසෝල් සහ කැල්සිමය නොවන දුඹුරු පස්ද උඩරට සියළුම පස් වර්ගද වගාව සදහා යෝග්‍ය වේ. ජල වහනය දුර්වල ඉඩම් වගාව සදහා නුසුදුසුය. PH අගය 5.5 - 6.5 ත් අතර පස් වගාවට සුදුසු වන අතර අර්තාපල් හෝ ඒම කුලයට අයත් බෝග වගා නොකළ භූමියක් වීමද යෝග්‍යය.

බිම් සැකසීම
සෙන්ටි මීටර් 30-40ක් පමණ ගැඹුරට පස පෙරලීම අවශ්‍ය වන අතර පසෙහි සතුටුදායක වාතාශ්‍රයක් තිබිය යුතු වේ. පස විශාල කැට වලින් තොර විය යුතුය. පස ආම්ලික නම් අළුහුණු අවශ්‍ය ප්‍රමාණය මූලික බිම් සැකසීමේදී යොදා පස සමග මිශ්‍ර කලයුතුය.

පරතරය
පරිභෝජනය සදහා ආකන්ද සිටුවීමේදී පේලි අතර තිබිය යුතු පරතරය සෙන්ටි මීටර් 60 ක් වේ. පේලි තුල ආකන්ද අතර පරතරය ආකන්ද විශ්කම්භය අනුව වෙනස් වේ.

ආකන්ද විශ්කම්භය මිලි මීටර්

ආකන්ද අතර පරතරය සෙන්ටි මීටර්

15-27

15

29-35

25

36-45

45

46-55

60



සිටුවීමේ කාලය

කන්නය

ප්‍රදේශය

සිටුවීමේ කාලය

මහ

නුවරඑළිය

අගෝස්තු - සැප්තැම්බර්

බදුල්ල (උස්බිම් වල)

නොවැම්බර් - දෙසැම්බර්

යාපනය සහ පුත්තලම

නොවැම්බර් මැද සිට දෙසැම්බර් මැද දක්වා

කල්පිටිය

ඔක්තෝබර් මැද සිට දෙසැම්බර් මැද

යල

නුවරඑළිය

පෙබරවාරි සිට මාර්තු

බදුල්ල

ජුලි සිට අගෝස්තු



අග්‍රස්ථ ප්‍රමුඛතාවය ඉවත් කිරීම
මෙයින් සිදු කරනු ලබන්නේ බීජ ආකන්දයෙන් ප්‍රථමයෙන් එන අංකුරය කඩා ඉවත් කිරීමයි. එවිට පාර්ශ්වික අංකුර කිහිපයක් සහිත බීජ අලයක් සකස් කර ගැනීමට පුළුවන. ප්‍රථම අංකුරය කඩා සති 2ක් යන විට සිටුවීමට සුදුසු තත්වයේ බීජ අලයක් ලබාගත හැක. කායික වර්ධනය දුර්වල බීජ අලවලට මෙය සිදු නොකළ යුතුය.

බීජ අල අවශ්‍යතාව
ආහාර සදහා අල නිෂ්පාදනයට - හෙක්ටයාරයට කිලෝ ග්‍රෑම් 2500
බීජ අල නිෂ්පාදනයට - හෙක්ටයාරයට කිලෝ ග්‍රෑම් 4000

සිටුවීම
ඇලිවල සිටුවීම
ඉතා හොදින් ජලය බැස යන ඉඩම් සදහා පමණක් මෙම ක්‍රමය නිර්දේශ කෙරේ.

මට්ටම් කරගත් ඉඩමක සෙන්ටි මීටර්10 ගැඹුරට ඇලි සකසා සෙන්ටි මීටර් 2 පමණ උසට කාබනික පොහොර සහ රසායනික පොහොර දමා පස් සමග හොදින් මිශ්‍ර කල යුතුය. නැවත සෙන්ටි මීටර් 2-3 උසට පස් එකතු කර ප්‍රරෝහණ සහිත ආකන්ධ ඒමත තබා පොළොව මට්ටම තෙක් පස් වලින් වැසිය යුතුය.

වැටි වල සිටුවීම
පස් බුරුල් කර හොදින් මට්ටම් කරගත් ක්ෂේත්‍රයක සෙන්ටි මීටර් 2-3 ක් ගැඹුරු කුඩා ඇලි සාදා අංකුර සහිත ආකන්ද එම ඇලි මත තැන්පත් කරන්න. ඇලිය දෙපැත්තේ කාබනික පොහොර සහ අකාබනික පොහොර මිශ්‍රනය යොදන්න.

අවසානයේදී වැටියේ උසින් අඩක් පමණ එනම් එහි මතුපිට සිට සෙන්ටි මීටර් 5 ක් පමණ ගැඹුරකින් ආකන්ද සිටින සේ ඇලි දෙක අතරින් පස් ගෙන ආකන්ද සෙන්ටි මීටර් 10 ක් පමණ වූ පස් තට්ටුවකින් වසන්න.

වල් මර්ධනය
අර්තාපල් බීජ අල සිටුවා සති 02 කින් පමණ පස බුරුල් කිරීම ද සති 3-4 දී පමණ ගස් මුලට පස් එකතු කිරීමක් කළ යුතුය.

සති 04 ක් පමණ වන විට අර්තාපල් ශාකය රිකිලි දමා වැඩෙන බැවින් පස හොදින් ආවරණය වේ. මේ නිසා වල් පැළැටි වර්ධනය සීමා වේ. එබැවින් බොහෝ විට අර්තාපල් වගාවේ විශේෂිත වල් මර්ධනයක් අවශ්‍ය නොවේ.

අර්තාපල් වගාවේ වල් මර්ධනයට, අර්තාපල් සිටුවූ අවස්ථාවේදීම සෙන්කර් වැනි රසායනික වල් නාශකයක් යෙදීම මගින් වල් මර්ධනය කල හැක.

රසායනික පොහොර නිර්දේශය
උඩරට නුවරඑළිය සහ බදුල්ල දිස්ත්‍රික්ක සදහා

ආකාරය

යොදන කාලය

වර්ගය

ප්‍රමාණය

හුණු යෙදීම

සිටුවීමට සති 02 පෙර

අළුහුණු /ඩොලමයිට්

හෙක්ටයාරයකට ටොන් 2

කාබනික පොහොර යෙදීම

සිටුවීමට දින 3-5 පෙර

කුකුල් පොහොර හෝ කොම්පෝස්ට්

හෙක්ටයාරයකට ටොන් 10

රසායනික පොහොර

වර්ගය සහ ප්‍රමාණය
හෙක්ටයාරයකට කිලෝ ග්‍රෑම්

පෝෂක ප්‍රමාණය
හෙක්ටයාරයකට කිලෝ ග්‍රෑම්

යුරියා

TSP

MOP

N

P 2O5

K 2 O

සිටුවීමට පෙර

55

270

125

25

125

75

සිටුවා සති 2න්

110

-

-

50

-

-

සිටුවා සති 3-4

165

-

125

75

-

75

එකතුව

330

270

250

150

125

150



TSP - ත්‍රිත්ව සුපර් පොස්පේට්
MOP - මියුරියේට් ඔෆ් පොටෑෂ්

වී වගාවෙන් පසු අර්තාපල් වගා කරන නුවරඑළිය සහ බදුල්ල දිස්ත්‍රික්ක සදහා

ආකාරය

යොදන කාලය

වර්ගය

ප්‍රමාණය

හුණු යෙදීම

සිටුවීමට සති 02 පෙර

අළුහුණු / ඩොලමයිට්

හෙක්ටයාරයකට ටොන් 1-2

කාබනික පොහොර යෙදීම

සිටුවීමට දින 3-5 පෙර

කුකුල් පොහොර / ගොම පොහොර/ කොම්පෝස්ට්

හෙක්ටයාරයකට ටොන් 10

රසායනික පොහොර

වර්ගය සහ ප්‍රමාණය හෙක්ටයාරයකට කිලෝග්‍රෑම්

පෝෂක ප්‍රමාණය
හෙක්ටයාරයකට කිලෝග්‍රෑම්

කාලය

යුරියා

TSP

MOP

N

P 2O5

K 2O

සිටුවීමටපෙර

55

270

85

25

125

50

සිටුවා සති 2න්

110

-

-

50

-

-

සිටුවා සති 3-4

165

-

85

75

-

50

එකතුව

330

270

170

150

125

100



අළුහුණු යෙදිය යුත්තේ PH අගය 5.00ට අඩු නම් පමණි.
කුකුල් පොහොර යෙදීමෙන් TSP හා MOP ප්‍රමාණය 25% කින් අඩුකර ගත හැකිය.

යාපනය දිස්ත්‍රික්ක සදහා

ආකාරය

යොදන කාලය

වර්ගය

ප්‍රමාණය

කාබනික පොහොර යෙදීම

සිටුවීමට දින 3-5 පෙර

කුකුල් පොහොර, ගොම පොහොර හෝ කොම්පෝස්ට්

හෙක්ටයාරයකට ටොන් 10

රසායනික පොහොර

වර්ගය සහ ප්‍රමාණය හෙක්ටයාරයකට කිලෝ ග්‍රෑම්

පෝෂක ප්‍රමාණය හෙක්ටයාරයකට කිලෝ ග්‍රෑම්

යුරියා

TSP

MOP

N

P 2O 5

K2O

සිටුවීමට පෙර

55

270

125

25

125

75

සිටුවා සති 2න්

110

-

-

20

-

-

සිටුවා සති 3-4

165

-

125

75

-

75

එකතුව

330

270

250

150

125

150