ලීක්ස් ( Leeks)



කුලය - ලිලියේසියේ

උද්භිද විද්‍යාත්මක නම - Allium porrum

නිර්දේශිත ප්‍රභේද

ලාජ් ලෝංග් සමර්
පත්‍ර පටුය. දිගුය. සෘජුව පිහිටා ඇත. තද නිල් කොළ පැහැතිය. කඳ ලා කොළ සුදු පැහැතිය. මෙම ප්‍රභේදය අයත් විවිධ වරණයන් වෙළඳපොළේදී එක් එක් වෙළඳ නාමයන්ගෙන් ලබා ගත හැකිය. ඒවායේ වගා කාලය අනුව එම වරණයන් එකිනෙකට වෙනස් වේ.

දේශගුණික අවශ්‍යතා

ලීක්ස් වගාව සඳහා වඩා සුදුසු වන්නේ අප රටේ උඩරට ප්‍රදේශයයි. උඩරට තෙත් කළාපයට හා අතරමැද කළාපයට අයත් නුවරඑළිය හා බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කවල පවතින සිසිල් කාලගුණික තත්ත්ව යටතේ මෙම බෝගය හොඳින් වර්ධනය වේ. එමෙන්ම මහ කන්නයේදී යාපනය අර්ධද්වීපයේදී ද ලීක්ස් සාර්ථකව වගාකළ හැකිය.

පස
කාබනික ද්‍රව්‍ය බහුලව අඩංගුවන සැහැල්ලු වයනයක් ඇති, ජලවහනය හොඳින් සිදුවන සාරවත් පස් බෝගය සඳහා වඩා සුදුසුය. පසෙහි තිබිය යුතු යෝග්‍යතම පී.එච්. අගය 5.6 - 7.5 වේ.

කේෂ්ත්‍රය පිළියෙල කිරීම

සෙන්ටිමීටර් 30-40 ගැඹුරට පස පෙරළා හොඳින් කැට පොඩිකර ගන්න. හෙක්ටයාරයකට ටොන් 10-20 පමණ දිරාපත්වූ කාබනික ද්‍රව්‍ය පසට යොදන්න.

පසෙහි පී.එච්. අගය 5 වඩා අඩු නම් නිර්දේශිත පරිදි අවශ්‍යවන අළුහුණු ප්‍රමාණය පසට යොදන්න. මීටර් 1 පමණ පළල පහසු දිගකින් යුත් පාත්ති සකසා ගන්න (මීටර් 1 x මීටර් 3). මෙවැනි පාත්ති 2750 පමණ සංඛ්‍යාවක් හෙක්ටයාරයක වගාවක් සඳහා අවශ්‍යවේ.

බීජ අවශ්‍යතාවය

හෙක්ටයාරයකට ග්‍රෑම් 3750 කි.

තවාන් පාලනය

බිම පෙරළා ඉතා හොඳින් සියුම්ව පස සකසා ගන්න. හෙක්ටයාරයක් සඳහා මීටර් 3 ක් දිග, මීටරයක් පළල හා සෙන්ටිමීටර් 20 පමණ උස පාත්ති 200-225 අවශ්‍ය වේ.

උස් පාත්ති සැකසීමේදී ගිල්වූ පාත්ති සකස්කර එය ගොමවලින් පුරවා මතුපිට සමතලා වන ආකාරයට පස් දමා මට්ටම් කර ගත යුතුය. ත්‍රිත්ව සුපර් පොස්පේට් වර්ගමීටර් 1 ට ග්‍රෑම් 5 ක් වන ලෙස විසුරුවා හොඳින් මිශ්‍ර කරන්න.

පසෙහි පී.එච්. අගය 5.5 ට වඩා අඩු වූ විටදී නිර්දේශිත අන්දමට පසට හුණු යොදන්න. (1-2 ටොන්/ හෙක්.) හුණු යෙදීම බීජ වැපිරීමට සති 2 කට පමණ පෙර සිදු කළ යුතු අතර හොඳින් පසට මිශ්‍ර කරන්න.

තවාන් දැමිය යුතු කාලය

උඩරට තෙත් කළාපය - වසර පුරාම

උඩරට අතරමැද කළාපය - ඔක්තෝබර් නොවැම්බර්

සියුම් මතුපිටක් සිටිනසේ සකසාගත් තවාන් පාත්තිවල එකිනෙකට සෙන්ටිමීටර් 15 පරතරයකින් වූ පේලි දිගේ බීජ දැමීම හෝ වැපිරීම කළ හැකිය. බීජ දැමීමෙන් පසු තුනී පස් තට්ටුවකින් වසන්න.

තවානට අවශ්‍යවන පරිදි තෙතමනය ලබා දෙන්න. තවාන් පැළවලට උදේ පාන්දරින් පත්‍රවල පිණි සේදී යන පරිදි ජලය සපයන්න. තවානේ වල් පැළ හා කෘමි රෝග ආදිය පාලනය කර ගැනීම කෙරෙහිද සැළකිලිමත් වන්න. පැළ කුඩා අවධියේදී කියත් පණු හානිය වළකා ගැනීම සඳහා නිර්දේශිත පලිබෝධනාශක පාත්තිවලට යෙදිය හැකිය. ලීක්ස් පැළ කුඩා කාලයේදී වැඩි අවධානයකින් යුතුව රැක බලාගත යුතුය. සිටුවීමට සුදුසු තත්ත්වයේ ඇති පැන්සලක් පමණ කඳ මහත්වූ පැළ තවානෙන් ලබා ගැනීම සඳහා මාස 2 1/2-3 පමණ කාලයක් ගත වේ.

වගා පිළිවෙත්

පැළ සිටුවීම හා පරතරය

තවානෙහි නියම ප්‍රමාණයකට වැඩී ඇති නිරෝගී පැළ ප්‍රවේශමෙන් ගලවන්න. සෙන්ටිමීටර් 12-15 පමණ උස හා මිලිමීටර් 7 - 8 පමණ මහත් වූ කඳක් සහිත ලීක්ස් පැළ සිටුවීමට සුදුසු වේ.

මෙවැනි පැළ තවානෙන් ලබා ගැනීම සඳහා සති 8-10 ක පමණ කාලයක් ගතවේ. එකී පැළවල පත්‍ර හා මුල් කෙළවරින් මදක් කපා දමා සිටුවන්න. පේලි අතර සෙන්ටිමීටර් 15 සහ පේලියක පැළ අතර සෙන්ටිමීටර් 10 වනසේ එක් ස්ථානයක එක පැළය බැගින් සිටුවන්න.

පොහොර යෙදීම

යෙදිය යුතු කාලය

යූරියා කි.ග්‍රෑ/ හෙක්.

ත්‍රිත්ව සුපර් පොස්පේට් කි. ග්‍රෑ/ හෙක්.

මියුරියේට් ඔෆ් පොටෑෂ් කි. ග්‍රෑ/හෙක්.

මූලික පොහොර

85

275

50

සති 4 දී

85

-

-

සති 8 දී

85

-

50

සති 12 දී

85

-

-

සති 16 දී

85

-

50

ජල සම්පාදනය

පැළ සිටුවා දින 4 පමණ තෙක් දිනපතා වගාවට ජලය සපයන්න. ඉන්පසු අවශ්‍යතාව මත දින 3-4 වරක් බැගින් ජලය සපයන්න.

වල් පැළෑටි පාලනය
පැළ සිටුවා නිර්දේශිත වල් නාශක යෙදීම සිදුකළ හැකිය. සති 2 දී පාත්තිවල වැඩී ඇති වල් පැළ පළමු වරට ගලවා දමන්න. ඉන්පසු සෑම පොහොර යෙදීමකටම පෙර ද වල් පැළ ඉවත් කරන්න. පොහොර යොදන සෑම වස්ථාවකටම පසුව ගස් අසලට පස් එකතු කරන්න. මෙමඟින් ලීක්ස් ශාකයේ දණ්ඩ සෘජුව සහ සුදු පැහැතිව තබා ගැනීමට කිවේ.

මිශ්‍ර වගාවක් ලෙස
නුවරඑළිය ප්‍රදේශයේ බොහෝ ගොවීන් විසින් ලීක්ස් වගා කරන්නේ එකම පාත්තියෙහි බීට් රූට්, කැරට්, සලාද වැනි බෝග සමඟ මිශ්‍ර වගාවක් ලෙසය. ලීක්ස් වගාවෙන් අස්වැන්න ලබා ගැනීමට මාස 4 1/2-6 පමණ ගතවන නිසා මෙමඟින් වැඩි ආදායමක් මෙන්ම භූමියෙන් වැඩි ඵලදායීතාවයක්ද ලබා ගැනීමට ඔවුනට හැකිවී තිබේ.

අස්වැන්න නෙළීම

අස්වනු නෙළිම

ක්ෂේත්‍රයේ පැළ සිටුවා සති 16-18 දී පමණ අස්වනු නෙලීම ආරම්භ කළ හැකිය. මෙහිදී කඳේ විෂ්කම්භය 2.5 සෙන්ටිමීටර් සහ කඳ කොටසේ උස සෙන්ටිමීටර් 10-15 පමණ වූ විට අස්වනු නෙළිමට සුදුසු වේ.

අස්වැන්න

හෙක්ටයාරයට ටොන් 20-25

අස්වැන්න සැකසීම

අස්වනු නෙලාගත් ලීක්ස් ගස් වල මුල් කෙලවරින් කඩා ඉවත් කිරීම, පත්‍රවල වියළී ගිය කෙලවර කපා ඉවත් කිරීමෙන් සිත් ගන්නා සුළු ලෙස අස්වැන්න සැකසීම කළ යුතුය. ගස්වල කඳෙහි ප්‍රමාණය අනුව ශ්‍රේණි කර වාතාශ්‍රය ලැබෙන පරිදි ප්ලාස්ටික් කූඩ වල අසුරා වෙළඳපොළට යැවිය හැකිය.

රෝග හා පළිබෝධ හානි

කෘමි පාලනය

මුල්කන පණුවා

සුහුඹුලා කාබනික ද්‍රව්යෙඅ සහිත පසෙහි බිත්තර දමයි. බිත්තර වලින් පිටවන කීටයින් පැළ සිටුවීමේදී හානි වූ මුල් මඟින් පැළයට ඇතුල්වී මැද කොටස ආහාරයට ගනී. හානිය නිසා ශාකයේ වර්ධනය බාල වේ. මෙමඟින් වගාවම විනාශ වීම සිදුවේ. වර්ධනයේ මුල් මාසය තුළදී හානිය බහුලව දැකිය හැකිය. හානිය වළක්වා ගැනීම  සඳහා පැළ ගැලවීමට දින 1-2 ට පෙර තවානට හෝ පැළ සිටුවීමෙන් පසු පාත්ති වලට නිර්දේශිත කෘමි නාශක යොදන්න.

පාලනය

- පැළ සිටවූ විගස සුහුඹුලන් පාලනයට ග්‍රීස් යෙදූ කහ හෝ නිල් පොලිතීන් උගුලක් ලෙස යොදා ගැනීම.

- පැළ සිටුවීමට දින 3-4 කට පෙර Fipronil (Regent) 3 ml/ l ක් තවානට යෙදීම හෝ පැළ එහි ගිල්වා තබා

සිටුවීම.

කියත් පණුවා

පැළ පාමුල ප්‍රදේශයෙන් කපාදමා විනාශ කරයි. දරුනු හානියක් පවතිනවිට නිර්දේශිත කෘමි නාශකයක් පැළවලට යොදන්න.

රෝග පාලනය

දම් පුල්ලි රෝගය (Alternaria porri)

මේරූ සහ ලපටි පත්‍ර වල අක්ෂි ආකාරයට පැල්ලම් හට ගනී. පැල්ලම් වල මැද දුඹුරු වන අතර පැල්ලම වටා දම් පැහැයක් ගනී.

පාලනය

- බෝග මාරුව

- නිර්දේශිත දිලීර නාශක යෙදීම

 

අග්‍රස්ථ වියළීම (Phytopthera porri)

පත්‍රයේ අග්‍රස්ථය කහ වී වියළී මැරී ගොස් සුදු පැහැ වේ. පසුව අග්‍රස්ථයේ සිට පහලට පැතිරී යයි.

පාලනය

- නිර්දේශිත දිලීර නාශක යෙදීම

- සෙල්සියස් අංශක 18-20 උෂ්ණත්ව පරාසයේදී රෝග තත්ත්වයට පාත්‍ර වීම අධික බැවින් එවැනි පාරිසරික තත්ත්ව වලදී නිර්දේශිත දිලීර නාශක යෙදීම මඟින් වගාව ආරක්ෂා කිරීම.


පාදස්ථ කුණු වීම (Crown rot)

Fusarium, Colletotrichum වැනි දිලීරයන් රෝග කාරක වේ. ගොවීන් විසින් මොරියන් ලෙස හඳුන්වන මෙම රෝගය වැළඳුන විට කඳේ පාදස්ථය කුණු වී කඳ ඇඹරී විකෘති වී ගොස්, පසුව ශාකයේ වර්ධනය බාල වේ. ද්විතීයික බැක්ටීරියා ආසාදනය මඟින් කඳ කුණු වී මුලු ශාකයම විනාශ වී යයි.

පාලනය

- ජලවහනය දියුණු කිරීම

- නිර්දේශිත දිලීරනාශක (Thiopheíte methyl + Thiram/ Cabendisine) පස තෙත් වන ලෙස යෙදීම.

- බෝග මාරුව

 

ලීක්ස් වගාව පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු