කැරට්(Carrot)


හැඳින්වීම


උද්භිද විද්‍යාත්මක නම - ඩවුකස් කැරෝටා (Daucus carota L.)
කුලය
- Abiaceae
ප්‍රභේද - ටොප් වේට්, කේප් මාකට්, නිව් කුරෝඩා, ෂින් කුරෝඩා

ලෝකය පුරා ඉතා ජනප්‍රිය එළවළුවකි. මෙහි සංචිත මුදුන් මුල ආහාර පිණිස භාවිතා කෙරෙන අතර පෝෂණ ගුණය අතින් ද ඉහළ ය. මෙය විටමින් A (කැරොටීන්) වලින් ද පොහොසත්ය.

ලොව පුරා කැරට් විවිධ ආකාරයෙන් ආහාරයට එක්කර ගනී. ලංකාවේ එළවළුවක් ලෙස පිසීමට හෝ සලාද හා සුප් සකස්කර ගැනීමේදී බහුල ලෙස භාවිතා කරයි. කැරට් අමුවෙන් ආහාර පිණිස යොදා ගන්නා සේම සකස් කළ නිෂ්පාදන ද වෙළඳපොලේ ජනප්‍රියව පවතී. කැරට් යුෂ යුරෝපයේ මෙන්ම ජපානය, චීනය වැනි රටවල ද ජනප්‍රිය පානයකි.

සමහර රටවල කැරට්වල පත්‍ර ලබා ගැනීම සඳහාම වැඩි ඝනත්වයක් සහිතව වගාකර, අල ඇතිවීමට ප්‍රථම උදුරා වෙළඳපොල වෙත යවයි. ටින් කරන ලද, විජලනයට ලක්කළ හා අධි ශීතකළ කැරට් මෙන්ම අච්චාරු (Pickles) ලෙස ද සකස් කළ කැරට් දක්නට ලැබේ.

පෝෂණ අගය හා සංයුතිය

සංඝටකය

අඩංගු ප්‍රතිශතය

ජලය

88

සීනි

7

තන්තු

1

ප්‍රෝටීන්

1

ඛණිජ ලවණ

1

මේද

0.2

අඩංගු විටමින් වර්ග

- කැරොටින් 54 mg/100 g

- තයමීන්

- රයිබොෆ්ලේවින්

- නයසීන්

- ෆෝලික් අම්ලය

- විටමින් C

කැරට් සලාද

උද්භිද විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ
කුලය - Abiaceae

ගණය - Daucus

විශේෂය - Daucus carota L.

මෙම කුලයේ විශේෂ ලක්ෂණය වනුයේ එහි අම්බෙල් (ඡත්‍ර) ආකාරයට ඇතිවන පුෂ්ප මංජරියයි. අනෙකුත් පොදු ලක්ෂණ වනුයේ සංයුක්ත පත්‍ර හා සුගන්ධවත් ඇරෝමැටික සංයෝග සහිත වීමයි.

පත්‍ර
ද්වි හෝ ත්‍රී පානීවත් සංයුක්ත පත්‍ර ඇත. පත්‍රිකාද කණ්ඩිකාවලට බෙදී ඇති අතර මේවා රේබීය, අග්‍රය දක්වා සිහින් වූ පත්‍ර වේ.

මුල
ආහාර සංචිත කෙරෙන මුදුන් මුලකි. සංචිත මුදුන් මුල කේතු ආකාර හෝ සිලින්ඩරාකාර හැඩයක් ගනී. මුලෙහි විෂ්කම්භය පළලම ස්ථානයෙහි සෙ.මී. 10 ක් පමණවන කැරට් ප්‍රභේද ද ඇත.

බොහෝ වගාකරන වර්ගවල මුලෙහි දිග සෙ.මී. 10-25 ක් පමණ වේ. අලයෙහි පැහැය ඉතා විශාල පරාසයක විහිදෙයි.තැඹිලි පැහැයට අමතරව කහ, රතු, දම් හා සුදු පැහැයන් ගෙන් යුත් කැරට් ද දැකිය හැකිය. තැඹිලි හා කහ පැහැති අලවල පැහැයට හේතුව වන්නේ ඒවායේ සංචිතව ඇති ඇල්ෆා හා බීටා කැරොටීන් නමැති වර්ණකයන්ය.

දේශගුණික අවශ්‍යතා
කැරට් සෞම්‍ය දේශගුණික තත්ත්ව යටතේ වගාකළ යුතු භෝගයකි. ලංකාවේ ඉහළ උච්චත්වයක් සහිත එනම් මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1300 ට වඩා ඉහළ ප්‍රදේශ කැරට් වගාව සඳහා සුදුසු වේ. කැරට් වගාව සඳහා සෙ.අංශක15-21 ත් අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයක් පැවතීම ඉතා සුදුසුය. නමුත් මීට වඩා තරමක් වැඩි හෝ අඩු උෂ්ණත්ව සඳහා ඔරොත්තු දීමට ද කැරට් භෝගයට හැකියාවක් ඇත.

කැරට් අලයේ දිග හා විෂ්කම්භය කෙරෙහි ද උෂ්ණත්වය බලපායි. උෂ්ණත්වය වැඩි වූ විට අස්වැන්න මෙන්ම පැහැය ද අඩුවේ. ප්‍රශස්ථ උෂ්ණත්ව පරාසයේදී මනා හැඩයක්, දීප්තිමත් වර්ණයක් සහ ප්‍රභේදයට ආවේණික ලක්ෂණ සහිතව වර්ධනය වේ.

ප්‍රභේද

බහුලව වගා කරන ප්‍රභේද

ටොප් වේට් (මාස 4)
කෝණාකාර හැඩයක් සහිත අලය තැඹිලි පැහැතිය.

කේප් මාකට් (මාස 3 - 3 ½)
සිලින්ඩරාකාර හැඩයක් ගන්නා අලය ලා කහ පැහැයක් ගනී.

ටොප් වේට් වර්ගය

නිර්දේශිත ප්‍රභේද
නිව් කුරෝඩා (මාස 3 - 3 ½)
සිලින්ඩරාකාර හැඩයක් ඇති අල තද තැඹිලි පැහැයක් ගනී.
දැනට ගොවීන් අතර වඩාත් ජනප්‍රිය වන්නේ නිව් කුරෝඩා වර්යයි. මෙම ප්‍රභේදය උඩරට මෙන්ම පහතරට ප්‍රදේශවල ද වගා කිරීමට හැකියාව ඇත.

නිව් කුරෝඩා වර්ගය

වගා කටයුතු

පස
හොඳින් ජල වහනය සිදුවන සියුම් වයනයක් සහිත ගැඹුරු පසක් තිබීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. කාබනික ද්‍රව්‍ය බහුලලෝම හෝ සිල්ට් ලෝම පී.එච් 5.5-7 අතර පසක් නම් වඩාත් යෝග්‍ය වේ.

බිම් සැකසීම
සෙ.මී. 20-30 ක් ගැඹුරට පස පෙරලා ඉතා සියුම් වයනයක් ලැබෙන පරිදී බිම් සකසා ගත යුතුය.
මුල් හොඳින් වර්ධනය වීම සඳහා මෙය උපකාරී වේ. ජලය බැස යන පරදි සෙ.මී. 10-15 ක් පමණ උස් වූ මීටර් 1ක් පමණ පළල පාත්ති සකසා ගත යුතුය. පාත්ති දෙකක් අතර පරතරය සෙ.මී. 30 කි.

බීජ අවශ්‍යතාව
දේශීය තත්ත්ව යටතේ කැරට්වල පුෂ්ප පිපීම හෝ බීජ හටගැනීම සිදු නොවන නිසා සම්පූර්ණ බීජ අවශ්‍යතාවයම ආනයනය කෙරේ. හෙක්ටයාරයක වගාවක් සඳහා බීජ කි.ඟ්‍රෑ 4-5 ක් පමණ අවශ්‍ය වේ.

බීජ වැපිරීම හා පරතරය
බීජ දැමීම ක්‍රම 2 ට සිදුකළ හැකිය.

- පාත්ති මත විසුරුවා හැරීම.

- පේළි ආකාරයට බීජ දැමීම.

බීජ පැළවී සති 3-4 කින් වැඩිපුර පැළ ගලවා තුනී කළ යුතුය. සති 8 දී පැළ අතර සෙ.මී. 10 ක් පමණ වනසේ වැඩිපුර ඇති පැළ ඉවත් කළ යුතුය. පේළි ආකාරයට බීජ දැමීමෙන් පැළ තුනී කිරීම හා වගාව නඩත්තු කිරීම පහසු වේ. කැරට් තවාන් දැමීම නොකළ යුතුය.

රසායනික පොහොර

සැපයිය යුතු පෝෂක ප්‍රමාණය හෙක්ටයාරයකට කි.ග්‍රෑ. වලින්

N

P2O5

K2O

සිටුවීමට පෙර

-

125

-

සිටුවා සති 3 න්

50

-

50

සිටුවා සති 6 න්

50

-

50

සිටුවා සති 9 න්

50

-

50


ඉහත පෝෂක ප්‍රමාණය භෝගයට ලබා දීමට පහත ආකාරයට රසායනික පොහොර යෙදිය යුතුයි.
(හෙක්ටයාරයකට කි.ග්‍රෑ.)

යූරියා

TSP

MOP

සිටුවිමට පෙර

-

270

-

සිටුවා සති 3 න්

110

-

85

සිටුවා සති 6 න්

110

-

85

සිටුවා සති 9 න්

110

-

85

ජල සම්පාදනය
භෝගයේ ජල අවශ්‍යතාවය, ප්‍රභේදය, කන්නය, පාංශු වයනය ආදිය මත වෙනස් වේ. භෝගයේ වර්ධන කාලය පුරාම ප්‍රමාණවත් ජල සැපයුමක් තිබිය යුතුය. බීජ දැමීමෙන් පසු ජලය හිඟ වූ විට පාත්ති මතුපිට දැඩි වී බීජ පැළ පසෙන් උඩට මතු නොවී මිය යා හැක. අල ඇතිවන කොළයේ ජලය ඌණ වූ විට අස්වැන්න හා ගුණාත්මයද අඩුවේ.

වල් පැළෑටි පාලනය
වල්නාශක භාවිතා කිරීම හෝ අතින් වල් නෙලීම කළ හැකිය. මතුපිට පොහොර යෙදීමට කලින් වල් නෙලීම කළ යුතුය. වල් නාශකයක් ලෙස “සෙන්කර්“ හෙක්ටයාරයකට කි.ඟ්‍රෑ 0.35 ක් බීජ පැළවීමට ප්‍රථමයෙන් පමණක් යෙදිය යුතුය. මිශ්‍ර වගාවකදී වල්නාශක යෙදීම නොකළ යුතුය.

අස්වනු නෙලීම
කැරට් අලවල ඉහළ කොටසේ විෂ්කම්භය සෙ.මී. 2.5-5.3 ක් පමණ හා දිග අඟල් 5 ක් පමණ වූ විට නෙලා ගැනීම සුදුසුය. අලවලට හානි නොවන ලෙස ගලවා ගත යුතුය. හොඳින් නඩත්තු කල විට හෙක්ටයාරයකට මෙට්‍රික් ටොන් 30 - 35 ට වැඩි අස්වැන්නක් ලබාගත හැකිය.
පසු අස්වනු කටයුතු
අල ගැලවීමෙන් පසු හොඳින් සෝදා පිරිසිදුකර වෙළඳපොලට යැවිය යුතුය. එවිට බැක්ටීරියා හෝ වෙනත් රෝග කාරක දිලීර වලින් වන හානිය අවම වේ. කැරට් ඉක්මනින් මැල වී යන නිසා ආර්ද්‍රතාවය අධික තත්ත්ව යටතේ ගබඩා කළ යුතුය. හොඳ වාතාශ්‍රයක් ලැබෙන පරිදි අසුරා වෙළඳපොළට යැවිය යුතුය.